اسامى سوره‏هاى قرآن

هر یک از 114 سوره قرآن، اسمى دارد. بعضى سوره‏ها هم چندین نام دارد. بعنوان مثال، سوره حمد، بیست و چند نام دارد. نام بعضى از سوره‏ها به اسم اشخاص است. مانند سوره‏هاى: یونس، هود، یوسف، ابراهیم، محمد، مریم، لقمان، نوح و... نام بعضى از سوره‏ها هم از حروف مقطعه اول سوره گرفته شده، مثل سوره‏هاى: طه، یس، ص، ق و... و اکثر سوره‏هاى دیگر، به نام پدیده‏هاى طبیعى، حیوانات، تیپ‏ها و گروههاى اجتماعى، حوادث تاریخى و... مى‏باشد.

نام سوره‏ها، یک چیز قطعى و اجتناب‏ناپذیر نیست. اغلب به تناسب موضوع و مسئله‏اى است که در سوره مطرح شده یا از موضوعات گوناگون یک سوره، چشمگیرتر بوده‏است. روى همین جهت است که بعضى از سوره‏ها چند اسم دارند. و به همین جهت هم بوده‏است که در برخى از نسخه‏هاى قرآن، براى سوره‏ها نامى نمى‏نوشتند، و یا اینکه مى‏گفتند: سوره‏اى که در آن بقره یا آل عمران یا مریم ذکر شده است، نه اینکه اسم اینها مشخصا همینها باشد. البته طبیعى است که با گذشت زمان آن مشخصه، بعنوان نام سوره، معروفیت پیدا کرده علم بشود.

معناى «سوره‏»

کلمه سوره، از ریشه لغوى «سور» گرفته شده است. سورة به معنى رفعت و منزلت است. باروى شهر را «سور» مى‏نامند. «سوره بخشى از قرآن است، همانند شهرى که حصار و دیواره‏اى، آنرا از قسمتهاى دیگر جدا مى‏کند.»

شناخت مکى و مدنى

 از جالب‏ترین مباحث‏شناخت قرآن، شناخت آیات و سوره‏هاى مکى و مدنى است. و نیز شناخت آیاتى که در مکه درباره اهل مدینه نازل شده و در مدینه، درباره اهل مکه. یا آیاتى که در جحفه، بیت المقدس، طائف، حدیبیه و... نازل شده، یا شناخت آیه‏هاى مدنى در سوره‏هاى مکى، یا آیات مکى و سوره‏هاى مدنى. سوره‏ها و آیه‏هاى مکى، به آنهایى گفته مى‏شود که قبل از هجرت، نازل شده باشد و سوره‏هاى مدنى به سوره‏هایى که بعد از هجرت، نازل شده، اگرچه در مکه باشد.

بعضى از علماء هم، ملاک مکى یا مدنى بودن آیات و سوره‏ها را، نزول آنها در مکه یا مدینه (و اطراف هر یک) دانسته‏اند. نه قبل از هجرت و بعد از هجرت. نزول اغلب سوره‏هاى کوتاه قرآن، دفعى و در یک نوبت و یکپارچه بوده است و همچنین بعضى از سوره‏هاى متوسط قرآن. حدود پنجاه و سه سوره از سوره‏هاى قرآن به اینصورت فرود آمده است. ولى بیشتر سوره‏هاى بزرگ، در چند نوبت و به مناسبت‏هاى گوناگون نازل شده و بعدا مجموعه آنها بصورت یک سوره درآمده است، که گاهى فاصله زمانى آیات نازله که در یک سوره آمده، به چند سال هم مى‏رسد.

 در بعضى موارد، در وسط آیات مدنى، آیه‏هاى مکى گنجانده شده است. در مورد ترتیب سوره‏ها به شکل کنونى در کل قرآن بسیارى آن را به دستور پیامبر(ص) مى‏دانند، و برخى این ترتیب را بر اساس نظر صحابه. همچنانکه گفته شد، در اعتبار مکى یا مدنى بودن، بعضى‏ها «زمان‏» را ملاک قرار داده‏اند و بعضى‏ها «مکان‏» را.

در هر صورت، به یکى از دو راه مى‏توان مکى یا مدنى بودن آیه و سوره را معلوم کرد:

1 - دلیل نقلى: استفاده از احادیث ائمه(ع).

٢ - دلیل مضمونى: دقت در محتوا و مضمون آیات و سوره‏ها.