آشنایی با قرآن 2
اسامى سورههاى قرآن
هر یک از 114 سوره قرآن، اسمى دارد. بعضى سورهها هم چندین نام دارد. بعنوان مثال، سوره حمد، بیست و چند نام دارد. نام بعضى از سورهها به اسم اشخاص است. مانند سورههاى: یونس، هود، یوسف، ابراهیم، محمد، مریم، لقمان، نوح و... نام بعضى از سورهها هم از حروف مقطعه اول سوره گرفته شده، مثل سورههاى: طه، یس، ص، ق و... و اکثر سورههاى دیگر، به نام پدیدههاى طبیعى، حیوانات، تیپها و گروههاى اجتماعى، حوادث تاریخى و... مىباشد.
نام سورهها، یک چیز قطعى و اجتنابناپذیر نیست. اغلب به تناسب موضوع و مسئلهاى است که در سوره مطرح شده یا از موضوعات گوناگون یک سوره، چشمگیرتر بودهاست. روى همین جهت است که بعضى از سورهها چند اسم دارند. و به همین جهت هم بودهاست که در برخى از نسخههاى قرآن، براى سورهها نامى نمىنوشتند، و یا اینکه مىگفتند: سورهاى که در آن بقره یا آل عمران یا مریم ذکر شده است، نه اینکه اسم اینها مشخصا همینها باشد. البته طبیعى است که با گذشت زمان آن مشخصه، بعنوان نام سوره، معروفیت پیدا کرده علم بشود.
معناى «سوره»
کلمه سوره، از ریشه لغوى «سور» گرفته شده است. سورة به معنى رفعت و منزلت است. باروى شهر را «سور» مىنامند. «سوره بخشى از قرآن است، همانند شهرى که حصار و دیوارهاى، آنرا از قسمتهاى دیگر جدا مىکند.»
شناخت مکى و مدنى
از جالبترین مباحثشناخت قرآن، شناخت آیات و سورههاى مکى و مدنى است. و نیز شناخت آیاتى که در مکه درباره اهل مدینه نازل شده و در مدینه، درباره اهل مکه. یا آیاتى که در جحفه، بیت المقدس، طائف، حدیبیه و... نازل شده، یا شناخت آیههاى مدنى در سورههاى مکى، یا آیات مکى و سورههاى مدنى. سورهها و آیههاى مکى، به آنهایى گفته مىشود که قبل از هجرت، نازل شده باشد و سورههاى مدنى به سورههایى که بعد از هجرت، نازل شده، اگرچه در مکه باشد.
بعضى از علماء هم، ملاک مکى یا مدنى بودن آیات و سورهها را، نزول آنها در مکه یا مدینه (و اطراف هر یک) دانستهاند. نه قبل از هجرت و بعد از هجرت. نزول اغلب سورههاى کوتاه قرآن، دفعى و در یک نوبت و یکپارچه بوده است و همچنین بعضى از سورههاى متوسط قرآن. حدود پنجاه و سه سوره از سورههاى قرآن به اینصورت فرود آمده است. ولى بیشتر سورههاى بزرگ، در چند نوبت و به مناسبتهاى گوناگون نازل شده و بعدا مجموعه آنها بصورت یک سوره درآمده است، که گاهى فاصله زمانى آیات نازله که در یک سوره آمده، به چند سال هم مىرسد.
در بعضى موارد، در وسط آیات مدنى، آیههاى مکى گنجانده شده است. در مورد ترتیب سورهها به شکل کنونى در کل قرآن بسیارى آن را به دستور پیامبر(ص) مىدانند، و برخى این ترتیب را بر اساس نظر صحابه. همچنانکه گفته شد، در اعتبار مکى یا مدنى بودن، بعضىها «زمان» را ملاک قرار دادهاند و بعضىها «مکان» را.
در هر صورت، به یکى از دو راه مىتوان مکى یا مدنى بودن آیه و سوره را معلوم کرد:
1 - دلیل نقلى: استفاده از احادیث ائمه(ع).
٢ - دلیل مضمونى: دقت در محتوا و مضمون آیات و سورهها.
نظرات ()
