آشنایی با قرآن 1
پیامبر اسلام(ص) مىفرماید: اگر در زندگى، خواستار «سعادت»، و در مرگ، طالب «شهادت» هستید، اگر نجات در روز حسرت، و سایه سار در گرماى محشر را مىخواهید، و اگر هدایت را در روز سرگردانى و حیرت قیامت مىخواهید، قرآن بیاموزید، زیرا که آن: کلام خدا و ایمنى از شیطان است و مایه برترى در میزان.
وظیفه ما در قبال قرآن
بنده خدا بودن و با پیامبر خدا، انس نداشتن، عجیب و باور نکردنى است. ادعاى دوستى خدا کردن ولى کلام دوست را نخواندن و نفهمیدن، قابل قبول نیست. با این حساب، وظیفه یک مسلمان، نسبت به قرآن کریم، آنست که این کتاب آسمانى را که مجموعه پیامهاى الهى و وحى خداوند به پیامبر، و حاوى دین اوست، در مرتبه اول بتواند درست بخواند، از آن پس، معنى آیات و مفهوم سورهها را درک کند و در مرحله سوم، به دستورات قرآن عمل کند، و در عمل هم، اخلاص داشته باشد
تاریخچه و چگونگى نگارش و تدوین قرآن
این قرآن، بتدریج، در مدت 23 سال در شرایط گوناگون و طبق نیاز، نازل شد و احکام و مقررات و عقاید و معارف اسلام، از طریق «وحى» به پیامبر رسید و پیامبر هم آیات کتاب را به مردم ابلاغ کرد. آیات قرآن که نازل مىگردید، پیامبر آنها را بازگو مىکرد، تا هم خودش آنها را حفظ کند و هم نویسندگان وحى، آنها را ثبت کرده و بنویسند. نویسندگان آیات قرآن به نام «کتاب وحى» معروف بودند که بارزترین این چهرهها، على بن ابیطالب(ع) بود.
نویسندگان وحى، آیات نازل شده را، بر اساس امکانات آن دوران، روى پوسته درختان، برگ درخت، پارچه و حریر پوستحیوانات، استخوانهاى پهن، سنگ و سفال، و احیانا کاغذ، مىنوشتند. اولین آیاتى که نازل شد، آیات اول سوره «علق» بود که در آغاز بعثت انجام گرفت. از آن پس براى مدتى طولانى، نزول آیات قطع شد ولى مجددا شروع گردید. آنچه نازل مىشد در خانه پیامبر نگهدارى مىشد تا بعدا بصورت یک مجموعه در آید. حافظه قوى عربها، و نیز شوق فراوان مسلمین و همچنین مجذوب شدن افراد به زیبایى و فصاحت و بلاغت و گیرایى قرآن، باعثشده بود که آیات را زود حفظ کنند. 3
تقسیمات قرآن
قرآن 114 سوره دارد و بیش از 6 هزار آیه. و مجموع قرآن را هم به 30 جزء تقسیم کردهاند و هر جزء هم از چهار قسمت - بنام حزب - تشکیل شده است. و هر سوره هم از چند جمله و فراز - که بنام «آیه» نامیده مىشود - تشکیل یافته است. سورهها (غیر از سوره نهم، توبه) با «بسم الله» شروع شده است.
طولانىترین سورهها «بقره» است، با 286 آیه، و کوتاهترین سورهها «کوثر» است با سه آیه. آیات، به تدریج که نازل مىشد. بدنبال هم نوشته مىشد و تا وقتى که «بسم الله» نمىآمد، نویسندگان وحى، آیات را در دنباله آیات قبل بعنوان ادامه همان سوره مىنوشتند.
این جریان عادى و طبیعى قضیه بود. غالبا ترتیب آیههاى یک سوره، بر حسب نزول بود. مگر در برخى از موارد، که شخص پیامبر(ص)، از طریق دریافت وحى، دستور مىداد که این آیات، در فلان سوره، یا قبل و بعد از فلان آیه، نوشته شود، که این ترتیب غیر عادى بود. وگرنه آیاتى که پشتسر هم - با فاصله زمانى یا بىفاصله - نازل مىشد کتاب وحى، آنها را بدنبال هم ثبت مىکردند تا شروع آیات دیگر، با بسم الله الرحمن الرحیم، که مىفهمیدند سوره جدیدى است. این را امام صادق(ع) فرموده است قرآنى را که على(ع) بعدا تنظیم کرد، بر اساس تاریخ نزول بود.
سیارى از علماء معتقدند که چون تا آخرین روزهاى حیات پیامبر، آیات به مناسبتهائى نازل مىشد، بنابراین، در حال وفات پیامبر، گرچه کل آیات قرآن، موجود و نوشته شده بود، ولى بصورت یک مجموعه مدون و بصورت یک صحیفه و میان دو جلد، گردآورى نشده بود و این کار بعد از آن حضرت انجام گرفت. خود پیامبر(ص) چنین مسئولیتى را به على(ع) واگذار کرده بود.
در زمان عثمان، چون اختلاف در نحوه قرائت قرآن پیش آمده بود، هیئتى به سرپرستى «زید بن ثابت» ماموریتیافتند که همه نسخههاى رائج را جمعآورى کرده و بر اساس متواترترین و مشهورترین نوع قرائت، یک نسخه تدوین کنند. و چنین نیز شد. نسخههاى دیگر را از بین بردند و براى وحدت قرائت، از روى آن نسخه، عینا چند نسخه برداشته شد که به هر یک از شهرهاى: مکه، بصره، کوفه، مصر، یمن، شام، بحرین و... فرستاده شد و یکى هم که نسخه اصلى و مادر بود (معروف به «ام») در خود مدینه نگهدارى مىشد.
اسامى قرآن
از خود قرآن کریم، در آیات شریفه، با عناوین و اسامى گوناگونى یاد شده است. همچون: قرآن، فرقان، نور، کلام الله، ذکر، احسن الحدیث، مثانى، تنزیل، بیان، بلاغ مبین، مجید، کریم، کتاب، مبین و... امام صادق(ع) فرموده است: قرآن، به کل این کتاب آسمانى گفته مىشود ولى فرقان، به آیات محکماتى که عمل کردن به آنها واجب است. دقت در معنى و مفهوم هر یک از این اسامى، مطالب زیادى را براى ما روشن مىسازد.
نظرات ()
